biuro@miluchna.pl ul. Smrekowa 26b, 34-500 Zakopane (+48) 694 602 100

Przewodnik – Apartamenty Miluchna Zakopane

PRZEWODNIK HISTORYCZNY

Śladami Stanisława Pary

Ten spacer prowadzi od Apartamentów Miluchna do miejsc związanych z okupacyjną historią Zakopanego i ostatnimi miesiącami życia Stanisława Pary — młodego mieszkańca Białego Dunajca, więźnia gestapo, rozstrzelanego przez Niemców 30 maja 1944 roku na Polanie Kuźnickiej.


Trasa łączy rodzinną pamięć z miejscami, które istnieją do dziś: dawną siedzibą gestapo w willi Palace, pomnikiem Tytusa Chałubińskiego i Sabały oraz miejscem egzekucji upamiętnionym pomnikiem „Prometeusz Rozstrzelany”.

Poznaj Zakopane z innej strony

01

Spacer historyczny

● Kliknij wybrane miejsce na mapie, aby poznać jego historię. ● Przesuń mapę palcem i dotknij wybranego miejsca.

Początek spaceru

1 - Miluchna

Spacer rozpoczynamy przy Apartamentach Miluchna przy ul. Smrekowej 26B. Stąd kierujemy się w stronę centrum Zakopanego, a następnie ku ulicy Tytusa Chałubińskiego.

To nie jest jednak wyłącznie droga pomiędzy kolejnymi punktami miasta. To próba odtworzenia fragmentu historii jednej osoby i wpisania jej w szerszą historię okupowanego Podhala.

Stanisław Para urodził się 4 maja 1924 roku w Białym Dunajcu. Był synem Jana Pary i Ludwiki z domu Sikora. W chwili śmierci miał zaledwie 20 lat.

UL. TYTUSA CHAŁUBIŃSKIEGO 7

2 - Muzeum Palace

W czasie niemieckiej okupacji willa Palace była siedzibą zakopiańskiego gestapo. Przesłuchiwano i torturowano tutaj mieszkańców Podhala, osoby związane z konspiracją, kurierów tatrzańskich oraz ludzi podejrzewanych o pomoc osobom poszukiwanym przez okupanta.


Stanisław Para został zatrzymany przez gestapo 28 marca 1944 roku. W marcu i kwietniu przebywał w areszcie gestapo w Palace, a następnie został przewieziony do więzienia przy ul. Montelupich w Krakowie.

Historia zachowana w pamięci rodziny

W rodzinie zachowała się opowieść, według której Stanisław pomagał w przeprowadzeniu żydowskiej kobiety przez granicę w kierunku Węgier. Historia ta może wyjaśniać jego zatrzymanie i późniejsze oskarżenie, jednak na obecnym etapie badań nie została potwierdzona dokumentem archiwalnym.

Dlatego należy traktować ją jako ważny rodzinny przekaz, a nie jako ustalony fakt historyczny.

UL. ZAMOYSKIEGO 42A

3 - Pomnik Chałubińskiego i Sabały

Z Palace kierujemy się w stronę pomnika Tytusa Chałubińskiego i Sabały. Monument odsłonięto w 1903 roku. Zaprojektował go Stanisław Witkiewicz, a rzeźbę wykonał Jan Nalborczyk.

Pomnik łączy dwie postacie nierozerwalnie związane z historią Zakopanego: doktora Tytusa Chałubińskiego — lekarza, badacza i popularyzatora Tatr — oraz Jana Krzeptowskiego Sabałę, góralskiego muzykanta, gawędziarza i przewodnika.

To także przypomnienie o Zakopanem sprzed wojny — miejscu spotkania kultury góralskiej, nauki, sztuki i rozwijającej się turystyki.

KONIEC SPACERU

4 - Prometeusz rozstrzelany

Spacer kończy się przy pomniku „Prometeusz Rozstrzelany” na Wielkiej Polanie Kuźnickiej. Monument zaprojektował Władysław Hasior. Odsłonięto go w 1964 roku, a jego budowę sfinansowano ze składek mieszkańców Zakopanego.

Ekspresyjna postać Prometeusza symbolizuje cierpienie, ofiarę i opór wobec przemocy. W pobliżu pomnika znajduje się także krzyż wskazujący miejsce egzekucji z maja 1944 roku.

To tutaj kończy się droga rozpoczęta przy Miluchnej — od rodzinnej pamięci, przez miejsce uwięzienia, aż do miejsca śmierci Stanisława Pary i pozostałych ofiar.

Spacer kończy się w Kuźnicach. Pamięć o tych, którzy zginęli, prowadzi jednak dalej.

Stanisław Para

1924–1944

4 maja 1924

Biały Dunajec

Urodził się Stanisław Para, syn Jana Pary i Ludwiki z domu Sikora.

28 marca 1944

Aresztowanie

Stanisław Para został zatrzymany przez gestapo.

marzec–kwiecień 1944

Palace

Był więziony w siedzibie zakopiańskiego gestapo w willi Palace.

następnie

Montelupich

Został osadzony w więzieniu przy ul. Montelupich w Krakowie.

30 maja 1944

Polana Kuźnicka

Został rozstrzelany wraz z pozostałymi więźniami. Miał 20 lat.

ŹRÓDŁA I MATERIAŁY

Na czym opiera się ta opowieść

Przewodnik powstał na podstawie materiałów historycznych, dokumentacji archiwalnej oraz rodzinnej pamięci. Tam, gdzie źródła nie pozwalają na jednoznaczne ustalenia, zostało to wyraźnie zaznaczone w tekście.

Muzeum Tatrzańskie — „Zbrodnia w cieniu Tatr – 81. rocznica rozstrzelania więźniów w Kuźnicach”

Najważniejsze źródło dotyczące egzekucji na Polanie Kuźnickiej, jej przebiegu i listy ofiar, w tym Stanisława Pary. 
Otwórz materiał Muzeum Tatrzańskiego

Informacje o willi Palace, dawnej siedzibie zakopiańskiego gestapo, oraz informacje dla zwiedzających.
Muzeum Palace

Źródło informacji m.in. o pomniku Tytusa Chałubińskiego i Sabały, jego autorach i lokalizacji.
Pomniki Zakopanego

Baza osób represjonowanych pod okupacją niemiecką, oparta na materiałach archiwalnych. 
Wyszukiwarka osób represjonowanych IPN

Nota redakcyjna:
Część informacji dotyczących Stanisława Pary wymaga dalszych badań archiwalnych. Rodzinny przekaz o pomocy żydowskiej kobiecie w drodze na Węgry nie został dotychczas potwierdzony dokumentem i został przedstawiony jako przekaz rodzinny.

Call Now Button